اشعار ترکی سرایان مکتب مولوی - افلاکی دده (دکتر حسین م. صدیق)
ترکی سرایان مکتب شمس و مولوی، تالیف و تصحیح: دکتر حسین محمدزاده صدیق، تبریز، ندای شمس، ۱۳۸۸.
احمد افلاکی دده (م. 761 ه.( فرزند اخی ناطور متولد قونیه در جوانی در نجوم سر آمد زمان شد و از این رو او به افلاکی مشهور گشت. از دراویش اولو عارف چلبي نواده و جانشین مولوی و نیز صاحب مناقبالعارفین است که آن را در سال 754 تألیف کرده است. دیوان ترکی او نیز، در دست نیست. تنها چند الاهی به دست آمده است که سه الاهی پایین از آن میان است:[1]
-1-
هر کیمه کیم بیر نفس عشق سلام ائیلهدی
کؤنلو اولاشدی حقه، جاندا مقام ائیلهدی.
سئودی عنایت آنی، بولدو هدایت آنی،
جانینی اول عاشيقین اودا حرام ائیلهدی.
عشق کیمی کیمیا بولمادی هئچ اولیا
عاشق اولان بیریا نفسی غلام ائیلهدی.
اول جهانا گئتمگه، جهد و جهاد ائیمگه
جانلاری اسریتمگه عشق مدام ائیلهدی.
دار بلادیر جهان، رنجده گنجی نهان،
یوسفه زندان عشق دار سلام ائیلهدی.
یا نئجه خام آدمی عشق ایله بولدو دمی،
نفسه اویان پختهلر، کندینی خام ائیلهدی.
کیمسنه نفسی زبون قیلمادی ای ذوفنون!
دمیری اود قاینادیر، عشق آنی رام ائیلهدی.
عشق ایله موسی کلیم، عشق ایله عیسی کریم،
عشق ایله حق احمدی بحر کلام ائیلهدی.
مقصودون افلاکی نین بیر نظر ایله بو گون،
قطب جهان مولوی وئردی تمام ائیلهدی.
-2 –
زهی گؤزلر که گؤزلر آنی گؤزلر،
آنا بنزهر گؤزی گؤرمهدی گؤزلر.
نه کیم دیلر ایسه قیلار جهاندا،
قیلان هپ کندی، بیزی نیه بیزلر؟
بیزیم گیزلی ایشیمیز آنا معلوم،
قاتیندا آشکارا قامو رازلر.
فدا اولسون آنا جانلار، کؤنوللر،
آیاغی توپراغینا قوندو یوزلر.
آنین بیرلیگینه مینلر تانیقدیر،
آنا گتیردی یوزلر نئجه یوزلر.
سؤز ایله عالمی دوزدو عدمدن،
عجبدیر قیلاماز شرحینی سؤزلر.
دؤکهلی قولودور اول پادشاهین
سئوهر آنی اییلر هم یاووزلر.
چلبی عارفه افلاکی قولدور
نصیب ایلتور جانا غیبی اوروزلر.
-3-
ای که هزار آفرین بو نئجه سلطان اولور،
قول اولان کیشیلره خسرو خاقان اولور.
آیاغی نین توزونو سورمه چکن گؤزونه،
نسنه گؤرور گؤزو کیم واله و حیران اولور.
شربتی نین قطره سین هم کیم ایچر جرعهسین
کؤنلو گؤهر دولوبان سینهسی عمان اولور.
سن مالینا تاپماغیل، کؤشک و سارای یاپماغیل،
شول چالیشیب یاپدیغین سون اوجو ویران اولور
اوش بو صورتدیر قامو، اول داییدیر بو عمو،
شرطی مسلمانلیغین، صدق ایله ایمان اولور.
سنه دئریم ای دده، سانما دئوی دونیادا،
نفس ائوی ضبط ائدن، دینده سلیمان اولور.
بسلمه گیل تنینی نعمت و بریان ایله،
بیر گون اولور بو تنین تامودا بریان اولور.
توتار ایسن بویروغون، ترک ائدهگؤر آیروغون،
داش و دمیر مولانین حکمونه فرمان اولور.
بیر کیشی کیم مال بولور، سانما که دولت بولور،
دولتی بولان کیشی آللاهی بولان اولور.
خاليقینی ایستین ناخلف اولموش دئگیل،
خلقه کؤنول باغلیان، سونرا پشیمان اولور.
ای باشینا بیر اؤگون، آللاهی ایسته بو گون،
اوسلو سؤزودور یو گون، بوندا نه یالان اولور.
هر که بو گون ولدی اینانیبان یوز سوره
یوقسول ایسه بای اولور، بای ایسه سلطان اولور.
[1] اين سه الاهي را از مجموعهي تكيه شعري آنتالوژيسي فراهم آوردهي وصفي ماهر توجاقورك، چاپ 1968 آنكارا برداشتيم.
در این وبلاگ، من سید احسان شکرخدا با کمک آقایان عیسی مجیدی، داور اردبیلی، ائلشن محمدی و م. افشار جوغین تحقیقات استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق را دربارهی احوال و آثار مولانا جلال الدین محمد مولوی و دیوان اشعار ترکی و فارسی وی به تصحیح ایشان و همچنین مقالات و اشعاری را که در این رابطه نوشته و سرودهاند، خواهیم گذاشت. استفاده از مطالب این وبلاگ به هر شکل، فقط با ذکر منبع مجاز است.