مولوی در پژوهشهای دکتر محمدزاده صدیق

-4-

اگر گئیدور قارینداش یوخسا یاووز،

اوزون یولدا سنه بودور قیلاووز.

چوپانی برک دوت، قورتلار اؤ کوشدور،

ائشیت مندن قاراقوزم، قاراقوز.

اگر تات‌سان، اگر روم‌سان، اگر تورک،

زبان بی‌زبانان را بیاموز.

بیت 29:

اگر گئیدور قارینداش یوخسا یاووز،

اوزون یولدا سنه بودور قیلاووز.

گئی: خوب، نیک، بهتر. شایسته. در ترکی غربی امروزی به صور: یئی (در آذربایجان و یوگسلاوی)، ایی (در آسیای صغیر و بلغارستان) به کار می‌رود. این واژه ترکی الاصل از روزگاران بسیار کهن به فارسی نیز وارد شده است. عجم‌ها این لفظ را در آغاز اسامی شاهان خود-بزعم آن که افراد نیکی بوده اند- به کار برده‌اند. نظیر: کیکاوس، کیقباد و غیره.

قارینداش: (قارین + داش). برادر. واژه‌ی قارین در معنای شکم و داش که صورت کهن آن طاش بوده، پی‌افروزده‌ای است که معنای همراهی دارد. مثلاً در یولداش (= همراه)، خیلتاش (= هم قبیله)، دویغوداش (= هم احساس) و جز آن.

قیلاووز: راهنما، رهبر و کسی که رهبری معنوی و روحی اشخاص را داشته باشد.

برگردان فارسی: برادر  تو خواهی نیک باشد خواهی بد، در این راه دراز راهنما و همراه تو است.

بیت 30:

چوبانی برک دوت، قورتلار اؤ کوشدور،

ائشیت مندن قارا قوزوم، قارا قوز.

چوبانی: حالت مفعولی کلمه‌ی چوپان. این کلمه در فارسی به دو صورت شبان Shobān و چوبان وارد شده است. کلمه‌ي چوبان منشأ مغولی دارد و از طریق ترکی به فارسی وارد شده است. اما صورت شبان مستقیماً از مغولی وارد فارسی گشته است. هر دو شکل از یک لفظ واحد اخذ شده‌اند.

اؤکوش: بسیار، زیاد، شدید و سخت.

 برگردان فارسی: چوپان را سخت به پا که گرگان بسیار درنده‌اند، بشنو از من ای بره‌ی سیاهم، بره‌ی سیاه.

بیت 31:

اگر تات‌سان، اگر روم‌سان، اگر تورک،

زبان بی‌زبانان را بیاموز.

تات: فارس، عجم، غیر ترک ساکن ایران، گبر و مجوس. در این بیت معنای نخستین مراد است.

تورک: شجاع، قوی، نیرومند، خوش سیما، ستاره‌ی جنگ (بهرام)، قوم ترک زبان. در این بیت معنای فرجامین مراد است.